سالار

 علایم کم‌کاری و پرکاری تیروئید

تیروئید، غده ای پروانه ای شکل در جلوی گردن می باشد. این غده مسئول تولید هورمون هایی است که آن هورمون ها کنترل کننده متابولیسم بدن می باشند.

چه وقت تیروئید خوب کار نمی کند

آیا شما خسته هستید؟ افزایش وزن، لرز و یا کاهش مو دارید؟ غالب اوقات عرق می کنید و مضطرب هستید؟

اگر جواب سئوالات بالا، مثبت است، بدانید که غده تیروئید شما خوب کار نمی کند.

تنظیم کننده های زیادی در بدن وجود دارد. یکی از این تنظیم کننده ها غده تیروئید می باشد.

  کاهش یا افزایش وزن

یکی از تغییرات غیر قابل توضیح، افزایش و یا کاهش وزن است که یکی از علائم اختلالات تیروئید می باشد. افزایش وزن به علت کاهش میزان هورمون های تیروئید می باشد که به نام کم کاری تیروئید خوانده می شود. در مقابل، اگر غده تیروئید مقدار زیادی هورمون تولید کند (پرکاری تیروئید)، شما دچار کاهش وزن بدون علت می شوید.

افراد دچار کم کاری تیروئید بیشتر احساس خستگی، تنبلی و افسردگی دارند. افراد دچار پرکاری تیروئید می توانند اضطراب، مشکلات خواب، بیقراری و تحریک پذیری را تجربه کنند

ورم گردن

ورم و یا باد کردن گردن (گواتر)، نشان دهنده مشکلی در تیروئید می باشد. گواتر ممکن است هم در کم کاری و هم در پرکاری تیروئید رخ دهد.

در برخی مواقع، ورم گردن می تواند به موجب سرطان تیروئید و توده ای که در داخل تیروئید رشد کرده، ایجاد شود. همچنین، می تواند در نتیجه علل نامربوط به تیروئید باشد.

 تغییر ضربان قلب

هورمون های تیروئید بر اعضای بدن اثر می گذارند و می توانند بر ضربان قلب نیز اثر داشته باشند. افراد مبتلا به کم کاری تیروئید، دارای ضربان ضعیف‌تر قلب می باشند. اما مبتلایان به پرکاری تیروئید، ضربان قلب سریع تری دارند. این ضربان قلب سریع نیز می تواند منجر به افزایش فشار خون و احساس تپش قلب گردد.

 تغییر روحیه و رفتار

اختلالات تیروئید می توانند بر میزان انرژی و روحیه شما اثر بگذارد.

افراد دچار کم کاری تیروئید بیشتر احساس خستگی، تنبلی و افسردگی دارند.

افراد دچار پرکاری تیروئید می توانند: اضطراب، مشکلات خواب، بیقراری و تحریک پذیری را تجربه کنند.

 ریزش مو

در صورت عدم تعادل در هورمون های تیروئید، ریزش مو رخ می دهد. هم کم کاری و هم پرکاری تیروئید می توانند باعث ریزش موی سر گردند. یشتر مواقع، در صورت درمان، رشد موها دوباره شروع خواهد گردید.

 احساس سرما یا گرما

اختلالات تیروئید می تواند بر تنظیم دمای بدن اثر بگذارد. افراد مبتلا به کم کاری تیروئید، احساس سرمای بیشتری می کنند. در حالی که، افراد مبتلا به پرکاری تیروئید، احساس گرما و تعریق زیادینسبت به معمول دارند.

 دیگر نشانه های کم کاری تیروئید

پوست خشک

ناخن های شکننده

بی حسی و یا سوزن سوزن شدن دست ها

یبوست

خونریزی ماهیانه شدید

 دیگر نشانه های پرکاری تیروئید

ضعف عضلانی و یا لرزیدن دست ها

مشکلات بینایی

اسهال

خونریزی نامنظم ماهیانه

مشکل تیروئید با بررسی علائم توسط پزشک و انجام آزمایش خون مشخص می شود

اختلالات تیروئید یا یائسگی؟

به دلیل اینکه اختلالات تیروئید بر روی خونریزی ماهیانه و روحیه افراد اثر می گذارد، گاهی با علائم ناشی از یائسگی اشتباه می شوند.

اگر مشکوک به مشکل تیروئید هستید، یک آزمایش خون ساده می تواند نشان دهد که آیا مشکل شما مربوط به تیروئید است و یا دوران یائسگی و یا هر دوی آنها.

 نحوه بررسی غده تیروئید در گردن

با دقت در آیینه نگاه کنید و ببینید که آیا تیروئید شما بزرگ شده است یا نه.

سر خود را عقب ببرید، یک نوشیدنی بنوشید و همانطور که نوشیدنی را فرو می بردید، گردن خود را در زیر غده سیب (برآمدگی گلو) و بالای ترقوه بررسی کنید و به دنبال برآمدگی باشید.

اگر برآمدگی و یا توده ای را احساس کردید، به پزشک مراجعه کنید.

 تشخیص اختلالات تیروئید توسط پزشک

اگر فکر می کنید دچار اختلالات تیروئید هستید، به پزشک متخصص غدد مراجعه کنید. مشکل تیروئید با بررسی علائم و انجام آزمایش خون مشخص می شود.

اگر پزشک مشکوک به داشتن اختلالات غده تیروئید باشد، آزمایش هورمونی خون را برای شما می نویسد. این آزمایش شامل: اندازه گیری میزان هورمون محرک تیروئید (TSH) است. TSH تنظیم کننده اعمال غده تیروئید می باشد.

اگر مقدار TSH بالا باشد، به معنی آن است که عملکرد غده تیروئید بسیار کم می باشد و دچار کم کاری تیروئید هستید.

اگر مقدار TSH پایین باشد، به معنی آن است که عملکرد غده تیروئید بسیار زیاد می باشد و دچار پرکاری آن هستید.

پزشک همچنین ممکن است میزان سایر هورمون های تیروئید را در خون بررسی کند.در برخی موارد برای بررسی اختلالات تیروئید، تصویربرداری و بیوپسی تیروئید انجام می شود.

 اشتباه رایج درباره تیروئید

 1- اگر تیروئید من مشکل دارد، پس چرا گواتر ندارم؟

چون بیشتر بیمارانی که تیروئیدشان مشکل دارد، گواتر (بزرگی غیر طبیعی تیروئید) ندارند.

 2- من گواتر دارم، پس تیروئیدم یا کم‌کار است یا پرکار.

نه! خیلی از موارد گواتر در بیمارانی دیده می‌شود که تیروئیدشان نه کم‌کار است، نه پرکار. ولی به هر حال، گواتر علامت مهمی است و برای شناخت علت و درمانش باید هر چه زودتر نزد پزشک رفت.

 3- من تیروئیدم کم‌کار است، پس نمی‌توانم وزن کم کنم.

واقعیت این است که اگر تیروئیدتان کم‌کار باشد، به آسانی نمی‌توانید وزن کم کنید. ولی کار، نشد ندارد. اگر مشکل تیروئیدتان درمان شود و با نظر پزشکتان رژیم بگیرید و تحرکتان را بیشتر کنید، روز به روز اوضاع تیروئیدتان بهتر می‌شود و اضافه وزنتان کمتر.

  4- من تیروئیدم پرکار است، پس وزنم زیاد نمی‌شود.

این حرف هم مثل قبلی، اشتباه است. تازه، تمام آن‌هایی که تیروئیدشان پرکار است، کاهش وزن پیدا نمی‌کنند؛ مثلاً بعضی از سالمندان مبتلا به پرکاری تیروئید، نه تنها کاهش وزن پیدا نمی‌کنند، بلکه وزنشان بیشتر هم می‌شود.

5- من مشکل تیروئید دارم، پس باید تا آخر عمرم دارو بخورم.

بستگی به این دارد که مشکل تیروئیدتان چه باشد. خیلی‌ها مشکل تیروئیدشان موقتی است و طبیعتاً درمانشان هم کوتاه مدت است؛ مثلاً بعضی خانم‌ها بعد از حاملگی دچار التهاب تیروئید می‌شوند و بعد از یک درمان موقت، حالشان خوب می‌شود و دیگر نیازی به مصرف دارو ندارند.

 6- من در تیروئیدم توده‌ای لمس می‌کنم، پس به احتمال زیاد سرطان تیروئید گرفته‌ام.

این‌طور نیست. فقط بین 5 تا 10 درصد بیمارانی که توده‌ای در تیروئیدشان لمس می‌شود، توده‌شان سرطانی است. این که آیا جنس آن توده، سرطانی هست یا نه، باید پزشکتان با نمونه‌برداری از توده تشخیص دهد.

 7- بیماری‌های تیروئید مختص خانم‌های مسن است.

این‌طور نیست. البته احتمال بروز مشکلات تیروئید در زنان بالای 60 سال، بین 20 تا 25 درصد است، ولی بقیه در امان نیستند. بیماری‌های تیروئید در زنان بیشتر دیده می‌شود؛ مخصوصاً پس از زایمان، یا وقتی سنشان بالا می‌رود و یا سیگاری می کشند

8- بیماری‌های تیروئید، واگیردارند؟

نه! می‌دانید این باور اشتباه از کجا آمده؟ ریشه‌اش این است که بیشتر مشکلات تیروئید، مادرزادی است و طبیعتاً احتمال این که یک مشکل تیروئیدی را بین اعضای یک خانواده ببینیم، زیاد می‌شود. ضمن این که اگر در منطقه‌ای، دسترسی به ید کم باشد، احتمال بروز مشکلات تیروئیدی بین ساکنان آن منطقه نیز زیاد می‌شود. این جور مسائل، بعضی‌ها را به این اشتباه انداخته که بیماری‌های تیروئیدی بین اعضای یک خانواده یا بین ساکنان یک منطقه، از یکی به دیگری، سرایت می‌کند. ولی خیالتان راحت. پزشکان قاطعانه می‌گویند بیماری‌های تیروئید واگیر ندارند.

9- تا وقتی خودم هیچ مشکلی حس نمی‌کنم، قطعاً تیروئیدم هم هیچ مشکلی ندارد.

مطمئن نباشید. خیلی‌ها تیروئیدشان مشکل دارد، ولی خودشان هیچ مشکلی ندارند. برای این که از سلامت تیروئیدمان مطمئن شویم، بهترین کار این است که از سن 35 سالگی به بعد، هر 5 سال یک‌بار آزمایش خون بدهیم تا هورمون‌های تیروئیدمان چک شود و معلوم شود تیروئیدمان مشکلی دارد یا نه.

 کودکان تیروئیدی تحمل گرما را ندارند

کودکان مبتلا به نوعی اختلال پرکاری تیروئید موسوم به بیماری گریوز (Graves)، تحمل گرما را ندارند و دمای هوایی که برای عموم مردم متعادل تلقی می‌شود، برای آنان گرم است.

بیماری «گریوز» شایع‌ترین علت پرکاری غده تیروئید به دلیل مشکلات ایمنی بدن است. در این بیماری، غده تیروئید از حد طبیعی بزرگ‌تر می‌شود و بیش از اندازه هورمون ترشح می‌کند. گاهی غده تیروئید آنچنان بزرگ می‌شود که موجب اختلال در بلع غذا می‌شود.

کودکان مبتلا به گریوز دچار کمبود وزن همراه با اشتهای فراوان می‌شوند.

تغییرات رفتاری شامل بی قراری و تمرکز نداشتن، بد خوابی، خستگی، خواب آلودگی و افت درسی از جمله نشانه‌های بروز بیماری گریوز در کودک هستند. گاهی والدین، کودکان مبتلا به بیماری گریوز را با علایم بیش فعالی و تمرکز نداشتن نزد متخصصان می‌برند. این‌گونه کودکان باید به متخصصان غدد مراجعه کنند. تپش قلب، اگزوفتالمی (بیرون‌زدگی چشم)، لرزش، عرق، اسهال، بی قراری و خستگی از علایم ابتلا به بیماری گریوز است.

بیماری گریوز با داروهای ضد تیروئید، کنترل و غده تیروئید به تدریج کوچک‌تر می‌شود.

روش درمانی استفاده از «ید رادیواکتیو» در کودکان بیش از 10 سال استفاده می‌شود، اما این روش درمانی، غده تیروئید را به طور کامل از کار می‌اندازد و چون هورمون تیروئید برای سلامت بدن لازم است، کودک ناگزیر به استفاده از هورمون تیروئید تا آخر عمر خواهد شد.

روش جراحی نیز برای درمان بیماری گریوز به کار گرفته می‌شود، اما استفاده از این روش برای کودکان به دلیل داشتن عوارضی مانند از کار افتادن غده پاراتیروئید، اختلال خون‌رسانی در غده پاراتیروئید و گرفتگی صدا، توصیه نمی‌شود.